«برده داری در عصر قاجار» منتشر شد/بررسی معضل برده داری در ایران – خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان



به گزارش خبرنگار مهر، تاریخ ایران کتاب «برده داری در عصر قاجار: بررسی جایگاه اجتماعی بردگان و انحطاط برده داری در ایران» اثر مرضیه مرتضوی کسابسرایی را در شمارگان هزار نسخه، ۵۵۶ صفحه و بهای ۱۴۰ هزار منتشر کرد. گوجه فرنگیها.

برده داری سابقه ای طولانی در تمدن بشری دارد. این روند در بسیاری از کشورهای جهان از جمله ایران از دوران باستان تا قرن بیستم وجود داشته است. در طول تاریخ ایران، از دوران باستان تا نیمه اول قرن چهاردهم قمری، خدمتگزاران جزء لاینفک جامعه ایران بوده و در عرصه های مختلف اجتماعی، اقتصادی، نظامی و سیاسی ایفای نقش می کردند. این بردگان سیاه و سفید اساساً حاصل اسارت در جنگ های برون مرزی بودند و پس از ورود به ایران به عنوان کنیز، برده و خواجه برای انجام کارهای پست و خدمات خانگی و غیرخانگی فروخته می شدند. علاوه بر این، تعدادی از مردمان بومی در درگیری‌ها و نبردهای فرامرزی بین قبایل و نیروهای دولتی اسیر و به بردگی فروخته شدند.

سرازیر شدن بردگان خارجی به ویژه بردگان سفیدپوست به ایران تا اواسط سلطنت فتحعلی شاه با شدت و ضعف ادامه داشت. با جدا شدن قفقاز از خاک ایران، مرکز اصلی تولید بردگان سفیدپوست، و توقف ورود بردگان از این سو، روند خرید و واردات بردگان سیاه پوست از آفریقا تسریع شد و از آن زمان به بعد. ما شاهد حضور طیف وسیعی از غلامان، خواجه ها و غلامان سیاهپوست در کارهای خانگی بوده ایم.ما نظامی و درباری هستیم.

بردگان اگرچه یکی از طبقات ضعیف و فرودست جامعه به شمار می رفتند، اما در برخی از دوره های تاریخی مانند تاریخ قرون وسطی با حضور پر رنگ خود در روند تحولات سیاسی و نظامی موفق به تشکیل دولت های مستقل شدند. قدرت سیاسی. اما به طور کلی می توان گفت که همه بردگان حاضر در جامعه ایران قرن ها در یک ثبات و ثبات اجتماعی زندگی می کردند که ناشی از اجبار و یا رضایت آنها از وضعیت موجود بود، چه اسناد تاریخی نشان دهنده شکایت آنها از بندگی آنهاست؟ حداقل تا دوره قاجار وجود ندارد. اما از اواسط این دوره با ارتباط بیشتر با دنیای غرب و بالا گرفتن روند انتقام جویی که منجر به تغییراتی در زمینه های مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و به دنبال آن ارتقای آگاهی عمومی، وضعیت بردگان شد. نیز تغییر کرد.

در این زمان جمعی از روشنفکران ایرانی مانند میرزا فتحعلی آخوندزاده، میرزا ملکم خان، میرزا یوسف خان مشترالدوله، میرزا آقاخان کرمانی با نفوذ روشنفکران غربی، تلقی جدیدی از انسان، جهان مطرح کردند. و هستی و نیز مفهوم جدیدی از انسان و حقوق بشر. برخلاف دیدگاه سنتی، انسان دیگر یک رعیت یا گله نبود، اما بدون توجه به محدودیت‌هایی که اعمال می‌شد، حق داشت حقوق اساسی خود را مطالبه کند و حق ایستادگی برای تغییر وضعیت خود در برابر حاکم را داشت.

با طرح مفاهیمی چون حقوق بشر، آزادی جسم و روح، حقوق طبیعی و آزادی طبیعی، برابری و برادری با همنوع خود، نقش تأثیرگذاری در بیداری و آگاهی توده های مردم از جمله خدمتگزاران با مرتبط با بردگان به تدریج جرأت یافتند تا برای احقاق حقوق طبیعی خود یعنی دستیابی به آزادی و رهایی از بردگی تلاش کنند و با انجام اقداماتی از جمله نوشتن عریضه و عریضه، آنها را تشویق به تغییر وضعیت اجتماعی کنند. ظلم خواهی، فرار و تحصن در سفارتخانه ها و کنسولگری های روسیه و انگلیس در سرتاسر جهان و نیز در موارد نادری از شرکت در اجرای انقلاب مشروطه (از سوی برخی مقامات ارشد) برای طرح مطالبات خود. ادامه این روند به ویژه با لغو رسمی و جهانی برده داری در سال ۱۹۲۶ م. منجر به افول تجارت برده در جامعه ایران در سالهای پایانی حکومت قاجار و در نهایت به زوال نظام برده داری در ایران شد.

نویسنده در کتاب «برده داری در عصر قاجار» در پنج فصل به بررسی و تحلیل نظام برده داری در این دوره پرداخته است. فصل اول با عنوان «برده داری در جهان» در دو بخش به بررسی روند برده داری در جهان غرب و شرق می پردازد. بخش اول با عنوان «برده داری در غرب» به بررسی نظام برده داری در اروپا و آمریکا از دوران باستان تا قرون اخیر می پردازد. بخشی دیگر به نام برده داری در شرق، ابتدا نظام برده داری در دوران باستان به ویژه ایران باستان (دوره هخامنشیان تا ساسانیان) و شبه جزیره عربستان قبل از ظهور اسلام و سپس مقوله برده داری و نظام برده داری در دوران اسلامی. دوره با تأکید بر ایران، از دوره طاهریان تا بحث درباره زندیه. این فصل با بیان تفاوت در نگرش، رفتار و شیوه استفاده از بردگان در دنیای غرب و شرق سعی در تبیین تفاوت معنای مفهومی دو کلمه برده و بنده را دارد که به اشتباه مترادف در بسیاری از موارد

فصل دوم با عنوان «بردگان در عصر قاجار» به تفصیل به بررسی نظام برده داری در عصر قاجار و عوامل بیرونی و درونی مؤثر در تغییر تدریجی وضعیت بردگان می پردازد. در این فصل به موضوعات مهمی چون گسترش افکار و آگاهی های جدید در ایران متاثر از اندیشه های اندیشمندان عصر روشنگری، ورود مدرنیته و پیامدهای آن به ایران و نقش روشنفکران در آگاهی بخشی مردم می پردازد. حقوق فردی و اجتماعی، سیاست های خارجی و پیامدهای آن.

فصل سوم در دو بخش با عنوان «منابع و راه های تأمین غلامان در دوران قاجار» ارائه شده است. بخش اول با بیان ویژگی های جغرافیایی و سیاسی و نوع روابط و تعامل دولت ایران با این مناطق به معرفی و شناسایی مناطق عرضه برده می پردازد و در قسمت دوم به روش های مختلف عرضه برده در این دوره می پردازد. مطالب این فصل بیان می کند که چگونه جامعه خدمتگزار اعم از ایرانی و غیر ایرانی از شمال و شمال شرق، جنوب و جنوب شرق، شرق و شمال غرب کشور و از خشکی و دریا از طریق اسارت، آدم ربایی، خرید، ازدواج و … قربانی فرزند و نذر به دست آمد. در این میان، بحثی به بردگی گرفتن ایرانیان توسط هموطنان و غیر هموطنان اختصاص دارد و نشان می دهد که چگونه ایرانیان را به طرق مختلف به بردگی برده و به بازار برده داری آسیای میانه و سواحل عربی خلیج فارس آورده اند.

فصل چهارم با عنوان «وضعیت حقوقی، زندگی و مشاغل خادم در دوره قاجار» در دو بخش کلی، اولاً وضعیت حقوقی خادم، حقوق متقابل مالک و خادم و نحوه رفتار با خادم. از نظر فقه اسلامی به طور عام و در دوره قاجار به طور خاص و همچنین نحوه انتقال بردگان از مالکی به مالک دیگر یا آزادی آنها در قالب اسناد حقوقی مانند مبایعه نامه، صلح نامه، قرارداد، اهداء و… بخش دوم به شرایط زندگی و موارد مختلف استفاده از خدمات خادمین اختصاص دارد. در این قسمت اول، خادمان بر اساس سه ویژگی قومیت، نژاد و جنسیت به ایرانی و غیر ایرانی، سیاه و سفید، خواجه، غلام و کنیز طبقه بندی شده و بر این اساس به موارد استفاده هر دسته می پردازد. در انواع مشاغل شهری و روستایی.

فصل پنجم با عنوان «تغییر وضعیت اجتماعی بردگان در دوران قاجار» در درجه اول به اقدامات ضد برده داری انگلستان در خلیج فارس، ممنوعیت حمل و نقل و تجارت بردگان سیاه پوست در خلیج فارس، موج و تأثیر آن در خلیج فارس می پردازد. وضعیت بردگان در دوران قاجار در واقع از همان زمان بردگان با آگاهی نسبی از تحولات جهانی در زمینه مبارزه با برده داری و همچنین شنیدن خبر آزادی بردگان در کشورهای دیگر، به وضعیت برده داری خود اعتراض کرده و می خواستند با فرار و نشستن به آزادی دست یابند. سفارت‌خانه‌ها و کنسولگری‌های انگلیس و روسیه در عین حال باید به عملکرد نادرست اقتصادی دولت مظفرالدین شاه، وقوع انقلاب مشروطه و سیاست کاهش هزینه‌های کشور بر اساس مصوبات جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد. مجلس اول شورای ملی که منجر به استعفا و بیکار شدن تعداد زیادی از خواجه ها و غلامان و کنیزان و ورود برخی از آنها به جمع مخالفان مشروطه شد و در نهایت تأثیر همه این عوامل در تغییر قانون اساسی. جایگاه بردگان و نقش و حضور آنها در سالهای پایانی حکومت قاجار و در نهایت اف لغو سیستم برده در سال ۱۳۰۷ انرژی خورشیدی.